ท่านโบราญจารย์ทั้งหลาย ได้ถอดพระคาถาธาตุกรณีภาษิตออกมาเพื่อให้อนุชนรุ่นหลังจำและเข้าใจได้ง่าย พร้อมขยายใจความเต็มได้เอง ดังนี้
จะเช ทุชชะนัสสัคคัง แปลว่า ให้พึงเว้นจากการคบคนชั่ว ถอดออกมาเป็น “จะ”
ภะเช สาธุสะมาคะตัง แปลว่า ให้พึงคบหาสมาคมกับคนดี ถอดออกมาเป็น “ภะ”
กะเร ปุญญะมะโหรัตตัง แปลว่า ให้พึงทำแต่ความดีทั้งกลางวันและกลางคืน ถอดออกมาเป็น “กะ”
สะเร นิจจะมะนิจจะตัง แปลว่า ให้พึงระลึกถึงเสมอซึ่งความไม่เที่ยงแห่งสังขารทั้งหลาย ถอดออกมาเป็น “สะ”
ใช้ควบคู่กับหัวใจพระเจ้า ๕ พระองค์ ที่ได้ย่อเอาไว้ในหัวใจธาตุทั้ง ๔ ดังจะได้กล่าวต่อไปนี้
หัวใจพระพุทธเจ้า ๕ พระองค์ คือ นะ โม พุท ธา ยะ แสดงความเป็นแม่ธาตุไว้ ดังนี้
๑) นะ คือ อาโปธาตุ (น้ำ) มีกำลัง ๑๒
๒) โม คือ ปฐวีธาตุ (ดิน) มีกำลัง ๒๑
๓) พุท คือ เตโชธาตุ (ไฟ) มีกำลัง ๖
๔) ธา คือ วาโยธาตุ (ลม) มีกำลัง ๗
๕) ยะ คือ อากาศธาตุ (ความว่าง) มีกำลัง ๑๐
ซึ่ง ยะ หรือ อากาศธาตุ คือ แม่ธาตุทั้งหมด เพราะควบคุมธาตุทั้งมวล เมื่อเรารวมกำลังธาตุทั้ง ๔ ยกเว้น ยะ แม่ธาตุ ก็จะได้กำลังรวมเป็น ๔๖ เมื่อเอา ๔ กับ ๖ บวกกัน ก็จะได้ ๑๐ ซึ่งก็คือ กำลังแม่ธาตุ
เมื่อเราแยก ยะ คือ แม่ธาตุออก ก็จะเหลือธาตุ ๔ เท่านั้น คือ นะ โม พุท ธา แล้วท่านถอดธาตุอักขระออกเป็นดังนี้
นะ (อาโปธาตุ) ถอดออกมาเป็น “นะ”
โม (ปฐวีธาตุ) ถอดออกมาเป็น “มะ”
พุท (เตโชธาตุ) ถอดออกมาเป็น “พะ”
ธา (วาโยธาตุ) ถออดออกมาเป็น “ธะ”
ครั้นเมื่อถอดอักขระของธาตุทั้ง ๔ ออกมาได้ชัดเจนแล้ว เราก็จะใช้วิธีเดินธาตุดังที่ได้กล่าวมาแล้ว ตามตำราของหลวงปู่ดี
คราวนี้เราย้อนมาพูดถึงหัวใจของพระธาตุกรณีอีกครั้ง ซึ่งหัวใจของพระธาตุกรณีนี้ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ธาตุของพระพุทธเจ้า ๔ พระองค์ อันได้แก่
จะ คือ “พระพุทธเจ้ากุกกุสันโธ”
ภะ คือ “พระพุทธเจ้าโกนาคโม”
กะ คือ “พระพุทธเจ้ากัสสะโป”
สะ คือ “พระพุทธะเจ้าโคตะโม”
เมื่อนำเอาพระธาตุกรณีมาเทียบเคียงกับธาตุทั้ง ๔ เราจะได้ ว่า
“จะ ภะ กะ สะ” เป็น อาโปธาตุ (น้ำ)
“ภะ ก ะ สะ จะ” เป็นปฐวีธาตุ (ดิน)
“กะ สะ จะ ภะ” เป็นเตโชธาตุ (ไฟ)
“สะ จะ ภะ กะ” เป็นวาโยธาตุ (ลม)
ครูบาอาจารย์แต่หนหลังท่านกล่าวไว้ว่า หัวใจของพระธาตุกรณี เป็นของดีวิเศษนัก ยากที่คนจะได้พบเห็น ดังนั้นผู้ที่ได้พบเห็นจึงถือว่ามีบุญนักแล
